(035) 624 11 81

Over de Grote Avond 2018

13 april 2018

Een docent doet een experiment met zijn leerlingen: hij wil ze laten zien dat de opgang van een beweging als het Nationaal-Socialisme geen land- of volkgebonden fenomeen is. Het zou overal kunnen gebeuren. Zo ontstaat De Golf, een beweging gekenmerkt door zijn witte hemden, die met elkaar een front vormt tegen anderen. Het verhaal is gebaseerd op een gebeurtenis in Amerika kreeg bekendheid in een Amerikaanse televisiefilm (The Wave) en een aangepaste Duitse remake (Die Welle). De Golf  bevat een indrukwekkende boodschap, maar vertoont ook wel wat gaten, want het beschrijft wel het proces, maar huppelt vluchtig over precieze oorzaken heen. De met spectaculaire overtuiging gebrachte uitvoering door de spelers van het Gemeentelijk Gymnasium Hilversum wist die gaten te dichten: de kwaliteit van de voorstelling overtrof de kwaliteit van het stuk en was voor een Nederlands publiek oneindig veel interessanter dan de Amerikaanse filmversie.

De acteurs en de regisseur en assistent-regisseurs van het Gemeentelijk Gymnasium Hilversum hadden de herkenbaarheid vergroot door de gebeurtenissen lichtjes, maar zeker niet al te geforceerd naar onze omgeving toe te trekken. Komisch waren de kleine stekelige verwijzingen naar het woord ‘excellent’ dat de schoolleidster in het stuk enthousiast over haar conversatie sprenkelt. Wat moeten we dan echter denken van die onderhuidse spot als het juist de leden van die enge Golf zijn die gehakt maken van excellentie? Caro, het meisje met de beste cijfers, krijgt het stevig voor haar kiezen. Gelukkig is zij in deze voorstelling niet de traditionele nerd, maar een gepassioneerde, felle Jeanne d’Arc in een rode jurk. Als ze tegen de grond wordt gegooid, komen haar vernedering en de oprechte spijt van de dader krachtig over het voetlicht. Het andere meisje dat zich langzaam laat overtuigen van het foute van De Golf, maakt dat begrijpelijk door verfijnde overgangen in mimiek en stem. 

 Intussen wordt de toeschouwer bevangen door een groeiend ongemak, want de manier waarop de docent werd neergezet die de hele beweging in gang zet op basis van charisma, geveinsde ontvankelijkheid en bijna ongemerkte dwang, was zeer overtuigend. Als de groep zich steeds meer losmaakt van deze docent, ontspoort het experiment. De zich snel afwisselende scènes gaan steeds meer een eenheid vormen, maar het verhaal roept hier en daar ook een vraagtekentje op: een pleidooi, tijdens een strandfeest, voor ‘een stuk zonder hoofdrollen’ – wellicht bedoeld als tongue in cheek-grapje – landt een beetje raar omdat het uit de mond komt van een van de Golf-ers en je van hen geen vernieuwende theaterideeën zou verwachten. 
Video gemaakt door Hein van Eekert

Een vertolking van Shakespeariaanse grandeur was er in de leerling die gepest wordt en die tijdens de opgang van de Golf  sterker op de voorgrond treedt. Dat hij aan het eind van het stuk zelfmoord pleegt, was toch een beetje raadselachtig – komt dat door De Golf, door het moreel bedenkelijke experiment of omdat hij al lang zeer ongelukkig was? – maar desalniettemin voelde de toeschouwer zijn leed tot diep in de maagstreek: zijn geknakte gang over het toneel aan het begin van het stuk was onvergetelijk. De slotscène komt dan als een hamerslag en gelukkig was Bram Strijbis er met zijn trompet, om ons een moment van ontlading te bezorgen.

Dat er niets mis is met bepaalde manieren van groepsvorming, bewees het gehele ensemble in zijn perfecte en volstrekt natuurlijke samenspel. Zwakke plekken? Nergens. Regisseur Anne Cavadino heeft in een lange maar zeker niet te lange avond met een heerlijk grote groep een ijzersterke spanningsboog gecreëerd, vol vaart en diepgang. Job Porck maakte voor de laatste keer zijn effectieve, altijd het verhaal mee-vertellende decors. En er bestaat goed leiderschap: onze praeses, die in een opmerkelijke combinatie van zelfverzekerdheid en bescheidenheid zorgde voor een perfecte presentatie.

Hein van Eekert